1. Bölüm: Genel Bilgiler
Fotoğraf: TCMB tarafından düzenlenen “Ekonomi ve İnsan” temalı Uluslararası Fotoğraf Yarışmasında sergilenen Süleyman Çam’ın “Çömlek Ustası” adlı eseri
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 30 Haziran 1930 tarihinde anonim şirket statüsünde kurulmuş ve 3 Ekim 1931 tarihinde Ankara’da faaliyetlerine başlamıştır. TCMB A.Ş.’nin 250.000 adet hisseden oluşan sermayesi 25.000 TL’dır.
1211 sayılı Merkez Bankası Kanunu uyarınca, TCMB hisseleri (A), (B), (C) ve (D) olmak üzere dört sınıfa ayrılmış olup,
- (A) sınıfı hisseler, sermayenin %51’inden aşağı düşmemek koşuluyla münhasıran Hazine’ye,
- (B) sınıfı hisseler, Türkiye’de faaliyette bulunan millî bankalara,
- (C) sınıfı hisseler, 15.000 hisseyi geçmemek üzere milli bankalar dışında kalan diğer bankalarla imtiyazlı şirketlere,
- (D) sınıfı hisseler ise Türk ticaret müesseselerine ve Türk vatandaşlığını haiz tüzel ve gerçek kişilere
tahsis edilmiştir.
2025 yılı sonu itibarıyla, sermayenin yüzde 55,12’si (A) sınıfı, yüzde 23,25’i (B) sınıfı, yüzde 2,51’i (C) sınıfı ve yüzde 19,12’si ise (D) sınıfı hisselerden oluşmakta, hissedarlar arasında imtiyazlı şirket bulunmamaktadır.
Türkiye’de Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)’ne ait olan para basma yetkisi TBMM tarafından süresiz olarak TCMB’ye devredilmiştir. Bu doğrultuda, ülkemizde banknot basma ve ihraç imtiyazı tek elden TCMB’ye aittir.
25 Nisan 2001 tarihinde 1211 sayılı TCMB Kanunu’nda yapılan değişiklik ile TCMB’nin temel amacı fiyat istikrarını sağlamak olarak belirlenmiştir. TCMB’ye, bu amaca yönelik para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını doğrudan belirleme yetkisi verilmiştir. Bu çerçevede TCMB araç bağımsızlığına sahiptir. Diğer yandan TCMB, finansal sistemde istikrarı sağlayıcı, para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almaktadır. Bununla birlikte TCMB, fiyat istikrarını sağlama amacı ile çelişmemek kaydıyla hükümetin büyüme ve istihdam politikalarını desteklemekle görevlendirilmiştir.
2025 yılı sonu itibarıyla, toplam 4.123 personeli, yurt içinde 19 Genel Müdürlüğü ve çeşitli illerde faaliyet gösteren 21 Şubesi; T.C. Dışişleri Bakanlığının Frankfurt, Londra ve Washington’daki teşkilatlarının ekonomi müşavirlikleri ve ataşelikleri ve OECD Daimi Temsilciliği ile TCMB dünyadaki ve ülkemizdeki gelişmeleri yakından izleyerek sürekli yenilenen dinamik bir yapı içinde politikalarını uygulamakta ve 1211 sayılı TCMB Kanunu ile kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedir.