2.2 Para Politikasının Operasyonel Çerçevesi

2.2.1 Türk Lirası Likidite Yönetimi

2025 yılı başında sistemdeki likidite fazlası 846 milyar TL tutarında iken, nisan-temmuz döneminde sistemin fonlama ihtiyacı (SFİ) geçici olarak likidite açığına geçmiştir. Temmuz ayının başından itibaren likidite fazlası tekrar kalıcı hale gelmeye başlamış ve likidite fazlası 31 Aralık 2025 tarihinde 653 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Söz konusu fazla likiditenin 461 milyar TL’si net APİ yoluyla ve 192 milyar TL’si swap işlemleriyle sterilize edilmiştir (Grafik 2.2.1.1).

2025 yılında SFİ’deki 192 milyar TL tutarındaki azalış başta zorunlu karşılık tesisleri kaynaklı olmak üzere para tabanındaki değişimden kaynaklanmıştır. Ayrıca, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın net iç borçlanma tutarındaki değişim sistemdeki fazla likidite seviyesinin gerilemesinde etkili olmuştur.

2025 yılında sistemdeki likidite fazlası parasal aktarım mekanizmasının etkinliğini artırmak amacıyla çeşitli araçlar kullanılarak sterilize edilmiştir.

Bu kapsamda;

• TCMB nezdinde TL depo alım ihaleleri, satım yönlü döviz/altın karşılığı TL swap ihaleleri ve Bankalararası Para Piyasası’nda depo işlemleri gerçekleştirilmiştir.
• BİST Repo/Ters Repo Pazarı’nda, Taahhütlü İşlemler Pazarı’nda kotasyon repo işlemleri, Takasbank Para Piyasası’nda kotasyon depo işlemleri kullanılmıştır.
• Ayrıca, sterilizasyon araç setinde yer alan likidite senedi ihracı gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede, 24 Mart - 4 Nisan 2025 döneminde vadesi yaklaşık bir ay olan toplam 269 milyar TL tutarında likidite senedi ihraç edilmiştir.

Likidite yönetiminde araç çeşitliliğinin ve operasyonel esnekliğin korunabilmesi için APİ portföyünde yeterli miktarda DİBS ve T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Varlık Kiralama Anonim Şirketi (HMVKŞ) tarafından ihraç edilen TL cinsi kira sertifikası bulundurulması gerekmektedir. Bu kapsamda, 2025 yılında düzenlenen ihaleler ile portföye nominal 0,8 milyar TL tutarında kira sertifikası ve nominal 123,7 milyar TL tutarında DİBS alımı gerçekleştirilmiştir. Böylece APİ portföyü, 2025 yıl sonu itibarıyla nominal 10,0 milyar TL kira sertifikası ve nominal 252,3 milyar TL DİBS olmak üzere toplam nominal 262,3 milyar TL seviyesine ulaşmıştır.

2.2.2 Yabancı Para Likidite Yönetimi

Mevcut kur rejimi çerçevesinde TCMB döviz kurlarının seviyesine ilişkin herhangi bir hedef gözetmemektedir. Bununla birlikte, TCMB döviz piyasasının etkin bir şekilde çalışabilmesi ve sağlıklı fiyat oluşumlarının desteklenmesi amacıyla döviz kuru gelişmelerini ve buna ilişkin risk faktörlerini yakından takip etmeye ve gerekli önlemleri alarak ilgili araçları kullanmaya 2025 yılında da devam etmiştir.

Yıl boyunca, sistemde oluşan likidite fazlasının sterilizasyonunda araç setinin çeşitlendirilmesi kapsamında satım yönlü Altın ve Döviz Karşılığı TL Swap İhaleleri düzenlenmiştir. Satım yönlü Döviz Karşılığı TL Swap İhalelerine likidite yönetimi çerçevesinde mart ayına kadar devam edilmiş, swap stoku 27 Mart 2025 tarihi itibarıyla sıfırlanmıştır. Diğer taraftan, satım yönlü Altın Karşılığı TL Swap ihalelerine yıl boyunca devam edilmiş olup stok miktarı 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla net 32,3 ton seviyesinde gerçekleşmiştir.

2025 yılı mart ve mayıs ayları arasında TCMB nezdinde TL uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemleri düzenlenmiştir. 25 Temmuz 2025 tarihi itibarıyla ilgili işlemlerin stok miktarı sıfırlanmıştır.

Türk lirası karşılığında yurt içinde cevherden üretilen altın alımı işlemlerine piyasa koşulları göz önüne alınarak 2025 yılının ekim ayında ara verilmiştir. Yıl içinde piyasa koşulları çerçevesinde bankalarla lokasyon swap işlemleri gerçekleştirilmiştir.

2025 yılında küresel faiz oranlarındaki gelişmeler doğrultusunda teminat döviz depo alım faiz oranları ABD doları için tüm vadelerde kademeli olarak yüzde 4,50’den yüzde 3,50’ye, euro için tüm vadelerde kademeli olarak yüzde 3,25’ten yüzde 2,00’ye indirilmiştir. Bankaların TCMB’den alabilecekleri döviz depolarının faiz oranlarında ise herhangi bir değişikliğe gidilmemiş olup, söz konusu faiz oranları ABD doları için 1 hafta vadede yüzde 7,00, 1 ay vadede yüzde 7,75; euro için ise 1 hafta vadede yüzde 5,50, 1 ay vadede yüzde 6,00 olarak uygulanmaktadır.

2.2.3 Zorunlu Karşılıklar

TCMB, piyasa mekanizmasının işlevselliğini artırmak, makro finansal istikrarı güçlendirmek ve parasal aktarım mekanizmasını desteklemek amacıyla 2025 yılında da zorunlu karşılıkları (ZK) aktif olarak kullanmaya devam etmiştir. Bu çerçevede KKM uygulamasının kademeli olarak sonlandırılmasına yönelik hedefler, Türk lirası ve yabancı para cinsinden yükümlülüklere uygulanan ZK oranlarına ilişkin ayarlamalar, kredi büyümesine dayalı ZK uygulaması ve TL mevduat payı hedefleri bir politika seti olarak kullanılmıştır.

Kur Korumalı Mevduatın Sonlandırılması

2023 yılı Ağustos ayından itibaren KKM uygulamasının kademeli ve kontrollü biçimde sonlandırılmasına yönelik olarak yapılan düzenlemeler sonucunda KKM uygulaması 2025 yılında tamamen sonlandırılmıştır. Bu süreçte, zorunlu karşılık faiz/telafi ödemesi ve komisyon uygulamaları çerçevesinde KKM hesaplarının vadeli Türk lirası mevduata geçişine ve yenilenmesine ilişkin hedefler, KKM hesaplarına uygulanan ZK ve faiz/telafi ödeme oranları, KKM hesaplarına uygulanabilecek asgari faiz seviyesi gibi değişkenler de finansal koşullara göre sık sık güncellenmiştir.

20 Ocak 2025 tarihi itibarıyla KKM hesaplarında 6 ve 12 ay vadeli hesap açma ve yenileme işlemleri sonlandırılmıştır. 15 Şubat 2025 itibarıyla tüzel kişilerin KKM hesabı (YUVAM hesapları dahil) açma ve yenileme işlemleri sonlandırılmış ve tüzel kişi KKM hesapları, KKM’nin TL’ye geçişine ve yenilenmesine ilişkin hedeflerden çıkarılmıştır. 21 Haziran 2025 tarihinde 6 aya kadar vadeli KKM hesaplarına uygulanan ZK oranı yüzde 33’ten yüzde 40’a yükseltilmiş, KKM hesapları için belirlenen asgari faiz oranı düşürülmüştür. Aynı tarihte KKM’den TL’ye geçiş hedefi kaldırılırken KKM’nin yenilenmesi ve TL’ye geçişine ilişkin toplam hedef korunmuştur. 23 Ağustos 2025 tarihinde ise KKM hesap açma ve yenileme işlemleri (YUVAM hesapları hariç) gerçek kişiler için de sonlandırılmıştır. Bu karar ile birlikte KKM’nin TL’ye geçişine ve yenilenmesine ilişkin toplam hedef kaldırılarak ZK faiz/telafi ve komisyon düzenlemeleri gözden geçirilmiştir. Atılan adımlar sonucunda 2023 Ağustos ayı itibarıyla 143 milyar ABD dolarına ulaşmış olan KKM bakiyesi 2025 yılı sonunda sıfıra yakın seviyelere gerilemiştir.

Türk Lirası Cinsinden Yükümlülükler ve Zorunlu Karşılıklar

4 Şubat 2025 tarihinde bankaların 1 yıla kadar vadeli Türk lirası cinsi yükümlülüklerinden yurt dışı repo işlemleri yoluyla sağlanan fonlar, yurt dışından kullanılan krediler ve yurt dışı bankalar mevduatı için uygulanan ZK oranı yüzde 8’den yüzde 12’ye yükseltilmiştir. 24 Mayıs 2025 tarihinde bu oran yurt dışı repo işlemleri yoluyla sağlanan fonlar ve yurt dışından kullanılan krediler için vadeye göre farklılaştırılmış; 1 aya kadar vadede yüzde 18, 3 aya kadar vadede yüzde 14 olarak belirlenmiştir.

21 Haziran 2025 tarihinde 1 aydan uzun vadelerde de değişken faizli TL mevduat hesabı açılabilmesine imkân sağlanırken, TÜFE, Üretici Fiyat Edeksi (ÜFE) ve TLREF’e endeksli değişken faizli hesaplara uygulanan ZK oranı tüm vadelerde yüzde 10 olarak belirlenmiştir. 26 Nisan 2025 tarihinde TL mevduat için tesis edilen zorunlu karşılıklara ödenen faiz veya telafi tutarının hesaplanmasında politika faizi yerine TCMB ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin (AOFM) esas alınmasına karar verilmiş; 3 Mayıs 2025’ten itibaren bu ödemeler AOFM’nin yüzde 84’ü yerine yüzde 86’sı oranında yapılmaya başlanmıştır.

Yabancı Para Cinsinden Yükümlülükler ve Zorunlu Karşılıklar

3 Mayıs 2025 tarihinde, yabancı para mevduat/katılım fonu (yurt dışı bankalar mevduatı/katılım fonu hariç ve kıymetli maden depo hesapları dahil) için ZK oranları 200 baz puan artırılmış ve yurt içi yerleşiklerle yapılan 1 yıla kadar vadeli yabancı para cinsinden repo işlemlerinden sağlanan fonlar için ZK oranı 400 baz puan artırılarak yüzde 25’e çıkarılmıştır. 21 Haziran 2025 tarihinde, yabancı para mevduat/katılım fonları için TL cinsinden tesis edilmesi gereken ZK oranı yüzde 4’ten yüzde 2,5’e indirilmiştir. 4 Aralık 2025 tarihinde yapılan basın duyurusu ile zorunlu karşılıklarda sadeleşme adımları açıklanmıştır. Bu kapsamda bankaların ve finansman şirketlerinin yurt dışından doğrudan temin ettiği 1 yıldan uzun vadeli yabancı para yükümlülüklerdeki artış tutarına yıl sonuna kadar yüzde sıfır oranında zorunlu karşılık uygulanmasına ilişkin geçici uygulamanın süresi uzatılmayarak 19 Aralık 2025 itibarıyla sona ermiştir. Bu kararın etkileri de gözetilerek yabancı para ZK oranları gözden geçirilmiş, döviz ve kıymetli maden cinsinden mevduat/katılım fonları için ZK oranları eşitlenmiş ve 1 yıldan uzun vadeli yabancı para diğer yükümlülükler için ZK oranları ise düşürülmüştür. Ayrıca, finansman şirketlerinin yurt içi bankalara olan yükümlülükleri zorunlu karşılık kapsamından çıkarılmıştır.

Kredi Büyümesine Dayalı Zorunlu Karşılık Uygulaması

Kredi büyümesinin ve kompozisyonunun dezenflasyon sürecini ve parasal aktarım mekanizmasını destekleyici bir çerçevede oluşmasını sağlamak amacıyla kredi büyümesine dayalı ZK uygulamasında 2025 yılında da bazı değişiklikler yapılmıştır. 4 Ocak 2025 tarihinde yabancı para krediler için yüzde 1,5 olan aylık büyüme sınırı yüzde 1’e indirilmiştir. Aynı tarihte TL ticari kredilerde yüzde 2 olan aylık büyüme sınırı, KOBİ kredileri için yüzde 2,5 ve diğer ticari krediler için yüzde 1,5 olarak farklılaştırılmıştır. 1 Mart 2025 tarihinde yabancı para krediler için aylık yüzde 1 olan büyüme sınırı yüzde 0,5’e düşürülmüştür. 16 Ağustos 2025 tarihinde kredi büyümesi hesaplama dönemi dört haftadan sekiz haftaya çıkarılmış ve büyüme sınırları bu değişikliğe uygun olarak iki katına yükseltilmiştir.

Kredi büyümesinde istisna kapsamındaki kredi türleri de yıl boyunca gözden geçirilerek güncellenmiştir. Bu kapsamda öne çıkan değişikliklerden birisi olarak, 4 Ocak 2025 tarihinde KOBİ’lere, KOSGEB desteğiyle veya uluslararası kalkınma finansmanı kuruluşlarından sağlanan kaynaklarla sürdürülebilirlik kapsamında kullandırılan Türk lirası krediler kredi büyüme sınırından istisna tutulmuştur. Ayrıca, 1 Mart 2025 tarihinde yabancı para kredi büyüme sınırından istisna tutulan yatırım kredilerinin kapsamı daraltılmış, deprem bölgesine kullandırılan yabancı para krediler ise istisna kapsamından çıkarılmıştır.

28 Mart 2025 tarihinde tüketicilere kullandırılan ihtiyaç kredilerinde istisna tutulan kredili mevduat hesabı kredilerinden üçten fazla taksitli olanlar (eğitim ve öğrenim ücretleri hariç) kredi büyümesi sınırlarına dahil edilmiştir.

Kredi büyümesine dayalı zorunlu karşılık uygulamasının süresi 2026 yılı sonuna kadar uzatılmıştır.

TL Mevduat Payı Hedefleri

Türk lirası mevduatın toplam mevduat içindeki payını artırmaya yönelik uygulanan TL mevduat payı hedefleri yıl içinde finansal koşullara göre güncellenmiştir. Yıl sonu itibarıyla TL mevduat payı aylık artış hedefleri, gerçek kişi TL mevduat payı yüzde 60–65 aralığında olan bankalar için 0,2 puan, yüzde 60’ın altında olan bankalar için 0,4 puan; tüzel kişi TL mevduat payı yüzde 60’ın altında olan bankalar için ise 0,3 puan olarak uygulanmıştır. TL mevduatın payı yıl sonu itibariyle yüzde 60’ın üzerinde seyretmektedir.

19 Aralık 2025 hesaplama tarihi itibarıyla Türk lirası ve yabancı para ağırlıklı ortalama ZK oranları sırasıyla yüzde 15,4 ve yüzde 21,4 olarak gerçekleşmiştir (Grafik 2.2.3.1 ve Grafik 2.2.3.2).

19 Aralık 2025 hesaplama tarihi itibarıyla zorunlu karşılığa tâbi Türk lirası cinsinden yükümlülük tutarı 31.824 milyar TL, yabancı para cinsinden yükümlülük tutarı ise 16.235 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 3 Ocak 2025 tesis tarihi itibarıyla Türk lirası yükümlülükler için 2.497 milyar TL, yabancı para yükümlülükler için 68,6 milyar ABD doları tutarında döviz ve 21,4 milyar ABD doları tutarında altın tesisi bulunmaktadır. (Grafik 2.2.3.3 ve Grafik 2.2.3.4). 3 Ocak 2025 tesis tarihi itibarıyla yabancı para cinsinden mevduat/katılım fonu (yurt dışı bankalar mevduatı/katılım fonu ve kıymetli maden depo hesapları hariç) için Türk lirası cinsinden tesis edilmesi gereken ilave ZK tutarı 157,6 milyar TL’dir. Öte yandan, Türk lirası kredi büyümesine göre tesisi devam eden tutar 10,6 milyar TL, yabancı para kredi büyümesine göre tesisi devam eden tutar ise 0,5 milyar TL’dir.

2.2.4 Reeskont Kredileri

İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredileri, ihracatçı firmalara uygun maliyetlerle finansman sağlanması amacıyla TCMB Kanunu’nun 45’inci maddesi çerçevesinde ihracatçılar ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerde bulunan firmalara döviz ve Türk lirası üzerinden düzenlenmiş senetlerin reeskonta kabulü suretiyle 360 güne kadar vadeli ve senedin Türk lirası karşılığı üzerinden aracı bankalar vasıtasıyla kullandırılmaktadır. Kredilerin TCMB’ye geri ödenmesi senedin düzenlendiği para birimine bağlı olarak döviz ya da Türk lirası cinsinden yapılmaktadır.

Firma bazında kredi limitleri KOBİ’lerde 25 Mayıs 2023 tarih ve 32201 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği”nin 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde mikro, küçük ve orta büyüklükteki işletmeler için belirlenen azami yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosu tutarlarının yarısı, döviz kazandırıcı hizmet sunan firmalar, aracı ihracatçı firmalar ve savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmalar için 4,50 milyar TL ve diğer firmalar için 2,50 milyar TL olarak uygulanmıştır.

2025 yılı içerisinde reeskont kredileri uygulamasında aşağıda belirtilen değişiklikler yapılmıştır:

• 3 Mart 2025 tarihinde Türkiye İhracat Kredi Bankası A.Ş. (Türk Eximbank)’ın katılım bankalarının müşterisi konumundaki ihracatçı firmalarca düzenlenmiş senetlerin Türk Eximbank tarafından TCMB’ye reeskonta sunulması ve karşılığında temin edilen finansmanın katılım bankaları üzerinden bu firmalara kullandırılmasını sağlayan yeni bir mekanizma kurulmuştur.
• 5 Mayıs 2025 tarihinde, 14 Mart 2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’na ve bu Kanun uyarınca çıkarılan mevzuata uygun olarak elektrik piyasası dağıtım lisansı bulunan firmalara Türk lirası cinsi senetlerin reeskonta kabulü yöntemiyle reeskont kredisi kullandırılmasına yönelik değişiklik yapılmıştır.
• 1 Ağustos 2025 tarihinde, vade uzatım imkânından yararlanmış ve vadesi henüz gelmemiş yabancı para cinsi reeskont kredisi bulunan savunma sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmalara, bu kapsamdaki senetlerinin ABD doları karşılığı kadar yabancı para cinsi reeskont kredisi limiti tahsis edilmiştir.
• 23 Ekim 2025 tarihinde, 1 Kasım 2025 tarihi itibarıyla geçerli olmak üzere, Türk lirası cinsi reeskont kredileri günlük limitleri 500 milyon TL artırılarak 4,5 milyar TL’ye yükseltilmiştir. Günlük firma limiti ise 60 milyon TL’ye çıkarılmıştır.
• 24 Ekim 2025 tarihinde 1 Kasım 2025 tarihi itibarıyla geçerli olmak üzere, Türk lirası cinsi reeskont kredileri için döviz almama taahhüdü yürürlükten kaldırılarak yerine kredi vadesi boyunca firmaların döviz pozisyonu oranlarını yüzde 10 ve altında tutma taahhüdü getirilmiştir. Ayrıca, Uygulama Talimatının Ek 4’üncü maddesi kapsamında kullandırılan yabancı para cinsi reeskont kredilerinde firma limiti 1,5 milyon ABD dolarından 5 milyon ABD dolarına çıkarılmıştır.

2025 yılında 136 milyar TL’lik bölümü yabancı para, 896 milyar TL’lik bölümü Türk lirası cinsinden olmak üzere toplam 1033,42 milyar TL ihracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredisi kullandırılmıştır.

2025 yılı içerisinde Türkiye Cumhuriyeti ile Çin Halk Cumhuriyeti arasında gerçekleştirilecek ticaret veya yatırım faaliyetlerinin yerel para ile finansmanı amacıyla yaklaşık 4 milyar Çin yuanı (557,31 milyon ABD doları) tutarında para takası anlaşmaları kaynaklı reeskont kredisi kullandırılmıştır.

Gıda arzı güvenliğinin desteklenmesine yönelik olarak alınan tedbirler kapsamında, yurt içi piyasaya yönelik olarak gıda ürünleri üretimi veya tarımsal üretim yapan ve/veya bu ürünlerin üretimi için gerekli girdileri tedarik eden firmalara, 2025 yılı içinde, Türk lirası cinsi senetlerin reeskonta kabulü yöntemiyle, azami 360 gün vadeli, 400 milyon TL tutarında reeskont kredisi kullandırılmıştır.

TCMB tarafından 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’na ve bu Kanun uyarınca çıkarılan mevzuata uygun olarak elektrik piyasası dağıtım lisansı bulunan firmalara 31 Aralık 2025 tarihine kadar, Türk lirası cinsi senetlerin reeskonta kabulü yöntemiyle reeskont kredisi kullandırılması uygun görülmüştür. Elektrik dağıtım şirketlerine açılan reeskont kredisi paketi kapsamında toplamda 12 firmaya 22,5 milyar TL kredi kullandırılmıştır.

2.2.5 Avans Kredileri

Yatırım Taahhütlü Avans Kredileri (YTAK), TCMB Kanunu’nun 45’inci maddesi çerçevesinde bankalar aracılığıyla azami ilk 2 yılı anapara ödemesiz ve azami 10 yıl vadeli olarak Türk lirası cinsinden düzenlenmiş senetlerin avansa kabulü karşılığında büyük ölçekli, yüksek teknolojili ve stratejik yatırımların finansmanı için yatırımcı firmalara kullandırılmaktadır. YTAK toplam limiti yıllık 100 Milyar TL olarak belirlenmiştir.

Aralık 2025 itibarıyla YTAK uygulamasında aşağıda belirtilen değişiklikler yapılmıştır:

• 24 Mart 2025 tarihinde, YTAK tahsis ve kullanım süreçlerinde; T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca verilen Teknoloji/Strateji Puanı (TSP) verilmesine ilişkin değerlendirmede esas alınan proje büyüklüğünün dikkate alınması kararlaştırılmıştır. Ayrıca, firmaların TSP’si 85 ve üzerinde olan yatırımları için, TSP belgesinde kayıtlı proje büyüklüğünün yüzde 70’ini aşmamak kaydıyla ilave 5 milyar Türk lirası limit tanınmıştır.
• 30 Mayıs 2025 tarihinde, TSP’si yüksek olan yatırımların katma değerlerinin büyüklüğü göz önüne alınarak söz konusu yatırımlara yeterli tutarda uygun maliyetli finansman desteği sağlanabilmesini teminen, TSP’si 85 ve üzerinde olan yatırım projelerine firma bazında kredi limitinin tamamının tahsis edilebilmesine imkân tanınmıştır.
• 23 Haziran 2025 tarihinde sabit faiz oranı yerine politika faiz oranındaki değişiklikleri izleyecek şekilde değişken faizli YTAK kullanılmasına yönelik düzenleme yapılmıştır.
• 23 Ekim 2025 tarihinde katılım bankalarının aracılık yaptığı YTAK kullandırımında aksaklık yaşanmamasını teminen değişken faiz oranının yanında sabit faizli YTAK kullanılmasına imkân tanınmıştır.

2025 yılında, bankalar aracılığıyla yatırımcı firmalara toplam 40,51 milyar TL tutarında yatırım taahhütlü avans kredisi kredi tahsis edilmiş, bu tutarın 21,20 milyar TL’lik bölümü kullandırılmıştır.